Olivier Rieter

Schilderen met woorden

olivier — Tue, 15 May 2012 09:54:03 +0000

Word painting is een boek dat schrijvers moet helpen om hun beschrijvingen meer te laten leven. Auteur Rebecca McClanahan, een dichteres, gaat onder meer in op het aanspreken van alle zintuigen, niet alleen de ogen, en op het gebruik van metaforen om een tekst rijker te maken. Het boek overtuigt. McClanahan laat duidelijk zien dat beschrijvingen een integraal onderdeel van het literaire scheppingproces vormen.
De auteur laat zien dat het belangrijk is om specifieke details te geven. Ze betoogt dat schrijvers zo veel mogelijk de actieve vorm moeten gebruiken en personen en zaken het liefst in beweging moeten zijn. Zo komen ze het best en sprekend tot leven in de fictionele droom die de lezer moet raken.

De tekst kent vele voorbeelden van fraai gebruik van beschrijvingen. Deze zijn ook voor de schrijver die niet in het Engels wil schrijven zeer interessant. McClanahan nodigt de schrijver uit om beter na te denken, waarom je precies iets op een bepaalde manier opschrijft. Ze maakt duidelijk dat de sfeer van een boek, bepaald door de woordkeus en zinsopbouw, nog lang na kan werken in de geest van de lezer. Het aandacht besteden aan de beschrijvingen is dus belangrijk, het is niet slechts verfraaiing van de tekst, maar vormt er een essentieel onderdeel van. Daarom missen mensen die bij het lezen van romans de beschrijvingen overslaan, een deel van de mogelijke kracht van een boek.

Dit boek nodigt uit tot herlezing. Het is goed geschreven en bevat veel bruikbaar advies. Het is van de vele schrijfboeken die ik heb gelezen, een van de boeken met de hoogste ‘zinvolheidsgraad’ op iedere bladzijde. Je steekt van dit boek echt iets op. Waar sommige schrijfboeken ingaan op het gebruik van spannende plots en andere boeken ingaan op de gelaagdheid van karakters, gaat dit boek primair over stijl. Het leert je niet hoe je een boek moet opzetten, maar biedt wel veel goed advies hoe je als je eenmaal een goede structuur hebt, tot talige rijkdom kan komen.
Rebecca McClanahan, Word painting. A guide to writing more descriptively, ISBN 978 1 58297 025 7.

Make a scene

olivier — Sat, 05 May 2012 09:51:27 +0000

Make a scene van Jordan E. Rosenfeld hoort niet bij de betere boeken over het schrijfproces die ik heb gelezen. Waar je bij sommige van dergelijke boeken steeds maar wil doorlezen, moet je dit boek vaak wegleggen en het stukje bij beetje lezen. In het boek staat de scène centraal. Rosenfield toont wat er allemaal komt kijken bij het effectief vertellen in scènes.

Rosenfield laat zien wat de kernelementen van een scène zijn, zoals het beroeren van de zintuigen, het bijdragen aan de plot of het bieden van subtext. Ook behandelt ze verschillende typen scènes: zoals dialoogscènes, actiescènes en flash back scènes. Verder aan bod komen vertelperspectief, overgangen van scènes en de rol die secundaire karakters spelen. Al bij al is het een standaardschrijfboek, dat alleen niet geweldig goed geschreven is. De auteur heeft, zo blijkt uit de biografische informatie in het boek, geen romans geschreven, wat niet bijdraagt aan haar autoriteit.

Rosenfeld geeft de volgende omschrijving van haar onderwerp: ‘So what is a scene, exactly? Scenes are capsules in which compelling characters undertake significant actions in a vivid and memorable way that allows the events to feel as though they are happening in real time. When strung together, individual scenes add up to build plots and storylines.’ (5-6)

Van de meeste schrijfboeken steek je wel wat op en dat is ook bij Make a scene het geval. Rosenfeld hamert erop dat elke scène moet samenhangen met het voorgaande, maar ook iets nieuws moet bieden. Als dat niet het geval kan deze het best geschrapt worden. Het zijn dergelijke niet heel verrassende, maar wel zinvolle inzichten die centraal staan in het boek.

Zinvol is ook wat de schrijfster meldt over ‘epiphanies’, het krijgen van inzicht als gevolg van het in het verhaal beschrevene. Ze noemt er verschillende typen van: ‘removing the blinders, realizing a suppressed desire, accepting the limitations of oneself or others, experiencing identity’ en ‘undergoing a rude awakening.’ (194-195) Met een dergelijke indeling nodigt Rosenfeld uit om goed na te denken over de zeggingskracht van de teksten van jezelf en anderen.

Jordan. E. Rosenfeld, Make a scene. Crafting a powerful story one scene at a time, ISBN 978 1 58297 479 8.

Mijn recensie op literairnederland.nl

olivier — Sat, 05 May 2012 09:50:21 +0000

Op de site www.literairnederland.nl staat een recensie van mij van het boek De Brooklynclub van Bart Koubaa

http://www.literairnederland.nl/2012/04/27/als-stripheld-kan-het-wel/

Valkuilen voor schrijvers

olivier — Fri, 13 Apr 2012 14:14:03 +0000

The first five pages is geschreven door literair agent Noah Lukeman. Hij laat zien welke fouten je niet moet maken bij het sturen van (een deel van) een manuscript naar uitgevers of literair agenten. Het boek is vooral een stilistisch hulpmiddel. Lukeman laat met duidelijk plezier zien hoe het niet moet. Hij biedt zelf tal van voorbeelden van slechte stijl die komisch zijn, maar ook een beetje beledigend. De lezer begrijpt zelf allang dat het niet zo moet als in Lukemans foute voorbeelden.

Het boek gaat gelukkig niet alleen over de eerste vijf bladzijden van een manuscript maar over het gehele manuscript. Opvallend is Lukemans keuze om geen apart hoofdstuk te wijden aan de plot. Volgens hem letten redacteuren van literaire uitgeverijen daar niet op, een visie die me discutabel lijkt. Verder is dit boek echter zeer zinvol, niet alleen voor Engelstalige schrijvers, maar ook voor diegenen die in het Nederlands of een andere taal schrijven.

Lukeman is door zijn enorme ervaring met het beoordelen van manuscripten zeer ter zake deskundig. Hij is niet alleen literair agent, maar was ook jarenlang als redacteur verbonden aan uitgeverijen. Hij kent het wereldje dus en weet op welke punten teksten beoordeeld en afgewezen worden. Het is daarom zinvol zijn visie aangaande de geschiktheid van een tekst tot je te nemen. Lukeman gaat onder meer in op het schrijven van een geloofwaardige dialoog, wat één van de vele valkuilen van de beginnende schrijver is, op literair terrein of anderzins.

Het boek biedt naast verfrissende visies ook bekende mantra’s. Bijvoorbeeld: ‘show don’t tell.’ Het is belangrijker hoe karakters acteren, dan wat er over hen wordt verteld. Lukeman gaat hiernaast bijvoorbeeld ook in op het fenomeen ‘Hook’. Hij schrijft: ‘…the hook is more than a marketing tool. At its best, it can be not only propellant but also a statement of what you might expect from the text to come. It can establish a character, narrator or setting, convey a shocking piece of information.’ (151) Door een ‘hook’ ben je meteen geïntrigeerd. Het is daarom aant te raden zo’n aansprekend element in je tekst op te nemen.

Dit boek moet je zeker lezen. Het is een gids om stilistische valkuilen te omzeilen. Volgens de achterkaft biedt het boek ook informatie voor schrijvers van non-fictie of journalisten. Dat is niet helemaal waar. De kern van het boek wordt gevormd door tips aangaande het schrijven van verhalend literair proza. Als je het werk vanuit die invalshoek tot je neemt is het erg bruikbaar.

Noah Lukeman, The first five page. A writer’s guide to staying out of the rejection pile, ISBN 978 0 684 85743 5.

Plot en personages

olivier — Fri, 13 Apr 2012 14:13:10 +0000

Plot and character van Jeff Gerke is een bruikbaar schrijfboek. Gerke legt een verband tussen het ontwikkelen van geloofwaardige personages en de vorming van een goede plot. Uit het karakter van de hoofdpersonages wordt de plot gevormd, zo stelt de auteur. Gerke ziet zichzelf als een ‘plot first’ auteur, die zichzelf het scheppen van interessante personages heeft aangeleerd, maar wiens sterke punt het vormen van een plot is. Doordat hij zijn zwaktes onderkent, is juist het deel over het scheppen van personages interessant. De rol van Gerke is vergelijkbaar met die van de niet briljante wiskundeleraar die nog snapt wat leerlingen niet zouden kunnen begrijpen.

De kwestie of iemand sterk in het schepen van een pakkend plot is of in het creëren van personages is nog niet zo eenvoudig te beantwoorden. Als ik het bij mezelf naga, moet ik vaststellen, dat ik me op beide gebieden zou willen verbeteren. Het boek van Gerke biedt daarvoor veel aanknopingspunten.

Gerke verwijst naar het werk Please understand me II van de psycholoog David Keirsey als zijnde erg goed geschikt om gelaagde personages in het leven te roepen. Deze Keirsey baseert zich op het Myers-Briggs model van persoonlijkheidsstructuren. Zijn model biedt 16 persoonlijkheidstypen. Dat is in ieder geval al meer dan iemand met een zwakte in het scheppen van personages uit zichzelf in het leven zou kunnen roepen.

De innerlijke reis, ‘the inner journey’, is erg belangrijk in de visie van Gerke. Plotachtige gebeurtenissen hebben een grote invloed op de verandering van de persoonlijkheid in een boek, maar het werkt ook andersom: het karakter stuurt de plot. Veel literaire romans gaan over de ontwikkeling van de denkbeelden van personages. Ze veranderen, alhoewel er ook boeken zijn waarin het hoofdpersonage, koppig, niet verandert.

Het boek is in een vlotte stijl geschreven. De auteur werpt geen grote barricades op die het leesproces kunnen bemoeilijken. Hij legt een duidelijk verband tussen de’ inner journey’ en de ‘external plot.’ Gerke biedt een methode die vanuit het ontwikkelen van het personage organisch overgaat in het bedenken van een plotstructuur. Het is zeker de moeite hem hierin te volgen. In combinatie met enkele andere schrijfboeken, ik denk bijvoorbeeld aan ‘The writer’s compass’ van Nancy Ellen Dodd, biedt deze methode een interessante invalshoek om zowel interessante personen te scheppen als te komen tot een plot, die uitnodigt tot doorlezen.

Jeff Gerke, Plot versus character. A balanced approach to writing great fiction, ISBN 978 0 58297 992 2.

Master class in fictie schrijven

olivier — Sat, 07 Apr 2012 09:52:13 +0000

Master class in fiction writing van Adam Sexton is een aanrader. Aan de hand van negen meesterwerken uit de wereldliteratuur belicht de auteur vele aspecten van het schrijfproces, van plotvorming tot stijl en van karakters uitwerken tot het bieden van aansprekende beschrijvingen. Je haalt absoluut meer uit het werk als je al de besproken boeken van de auteurs , zo verschillend als Jane Austen en John Updike, leest. Maar ook aan de lezer die niet tegemoet komt aan de taak om de leeservaring aldus tot in het extreme uit te breiden, biedt dit boek veel goed advies.

De meningen van de auteur zijn interessant. Zo beweert hij dat hij een boek waarin iemands politieke voorkeur als rechts van Atilla de Hun werd omschreven, meteen ter zijde heeft gelegd, omdat hij dat een vreselijk cliché vond. Zijn tips over vertelperspectief zijn zinvol. Sexton stelt dat je bij een kort verhaal nooit voor het alwetende vertelperspectief moet kiezen, omdat er gewoonweg te weinig ruimte is om de kracht ervan tot zijn recht te laten komen.

Volgens de auteur kan schrijven absoluut geleerd worden. Het gaat er niet om of het kan, maar om hoe dat kan geschieden. (xix) Hierbij is het zich laten inspireren door alom gewaardeerde literatoren van groot belang. Iedere beginnende schrijver staat immers in een traditie. Hij of zij hoeft niet het wiel opnieuw uit te vinden. Als eerste voorbeeld of model gebruikt Sexton het mooie verhaal ‘Araby’ uit Dubliners van James Joyce. Hij schetst aan de hand van deze tekst onder meer het belang van conflict, de aanleiding tot het conflict, de climax en de afwikkeling. Dit eerste hoofdstuk is het meest bruikbare deel van het boek voor de gehaaste lezer. Via een kort verhaal krijgt men inderdaad een master class in fiction writing, zoals de titel van het boek belooft.

In de andere hoofdstukken worden complete romans gebruikt, van As I lay dying (Faulkner) tot A farewell to arms (Hemingway) . Ook deze hoofdstukken zijn zonder meer zinvol. Sexton laat schrijvers zien op hun best: hun sterke kanten worden eruit gelicht. Daarvan valt zonder meer veel te leren. De auteur beperkt zich in zijn bespreking bijna louter tot de Angelsaksische literatuur, niet-Engelstalige schrijvers worden slechts genoemd, niet uitdrukkelijk besproken.

Dit boek is vooral zinvol voor beginnende schrijvers. Sexton legt uit hoe je boeken kunt lezen, niet als gewone, al dan niet genietende, lezer, maar als schrijver. Je leert erin op te letten hoe bepaalde effecten worden bereikt. Ook biedt het werk interessante lijsten met leessuggesties, zodat je je naar beliven in elk van de besproken aspecten kunt verdiepen. Als ik een toptien zou samenstellen van goede schrijfboeken, dan zou ik dit boek er zeker in opnemen.

Adam Sexton, Master class in fiction writing. Techniques from Austen, Hemingway, and other greats, ISBN 0 07 144877 2

Geschiedenis in de praktijk

olivier — Sat, 07 Apr 2012 09:51:01 +0000

Geschiedenis in de praktijk is een verzameling essays van Nederlandse historici over de publieksgerichte kant van geschiedenis, geschiedenis dus voor niet-historici. Maurits van Rooijen geeft aan wat de voordelen van deze tak van het beschrijven van het verleden heeft, ten opzichte van de wetenschappelijke geschiedschrijving: ‘ Er is meer ruimte voor synthese, speculatieve uitwijdingen, lezenswaardige zijpaden of voorbeelden en zelfs, omwille van de stijl, het gebruik van associatieve in plaats van strikt logische benaderingen.’ (11)

In het gevarieerde boek komen geschiedenis en politiek, geschiedenis en het psychatriebeleid, historisch bronnenmanagement in de monumentenzorg, geschiedpresentatie in musea, lokale en regionale geschiedschrijving, geschiedenis en journalistiek, popularisering en tenslotte het schrijven van gedenkboeken en dergelijke aan bod. De auteurs zijn alle ter zake deskundig, al lijkt geen van deze historici echt bevlogen. Er zit geen verteller van het genre Huizinga (in zijn ‘Herfsttij der Middeleeuwen’) bij. Nu is Huizinga ook uniek, maar iets meer literaire bravoure was leuk geweest.

Het is een degelijke publicatie, die wel een aantal aspecten van de publieksgerichte geschiedenis bespreekt, miste ik echter ook het een en ander: geschiedenis in (computer) spellen, speelfilms, literaire romans en stripverhalen bijvoorbeeld. Ook zou er wat meer aandacht voor interactiviteit in musea kunnen zijn geschonken. Doordat dat niet het geval is, lijkt deze essayverzameling al wat gedateerd.

Het meest interessante essay van de bundel biedt Frits van Voorden , die over monumentenzorg schreef. Volgens hem bezitten monumenten naast een historische waarde ook een herinnerings- en belevingswaarde. Dan maakt het volgens hem niet meer uit of een gebouw niet meer authentiek is: ‘Het nieuwe monument kan het publiek een zelfde mogelijkheid bieden voor reflectie van het historisch bewustzijn als het oorspronkelijke object. Zo functionerend wordt het nieuwe als het ware onder spanning gebracht en ontwikkelt zich een nieuwe historische dimensie.’ (81)

Al bij al kan het zeker geen kwaad deze bundel eens te lezen, als men zich wil oriënteren op het rijke terrrein van de popularisering van het verleden. Maar verwacht niet al te veel theoretische verdieping of enthousiasmerende besprekingen van concepten als geschiedvisualisering of geschiedbeleving.

Maurits van Rooijen (red.) Geschiedenis in de praktijk, ISBN 90 12 08039 8.

Het verleden in de moderne samenleving

olivier — Sat, 07 Apr 2012 09:49:44 +0000

Archeoloog Peter Fowler geeft in de inleiding van zijn boek over ‘pastness’ (wat misschien te vertalen zou zijn als ‘verledenheid’) al de zwaktes van zijn boek aan. Er is nauwelijks of geen aandacht voor de rol van het verleden in literaire fictie, architectuur en film (xvi). Dat zijn in de hedendaagse omgang met het verleden toch wel centrale thema’s, dus het ontbreken ervan is jammer. Het boek is niet zo dik, dus er was eigenlijk wel ruimte voor deze onderwerkpen geweest. Toch is dit boek wel de moeite waard, zeker het tweede deel.

Volgens Fowler geven mensen in het heden actief vorm aan het verleden: ‘’’Then’’, although it has happened, and cannot change itself, far from being dead is dynamic, for essentially it is a constuct of our minds. In a very real sense it is our past (wherever we may be born or live) for, to a degree, we fashion it as we will rather than just accepting it as it is, never mind as it was.’ (5)

Fowler bespreekt naast het concept ‘pastness’ ook andere interessante begrippen als ‘authentic fantasy’ (131) en ‘rearranged integrity.’ (126) Het gaat in het boek onder meer om het verschil tussen geschiedenis en erfgoed. Fowler heeft het over ‘heritagisation’ (176) van het verleden. De theoretische delen van het deze studie spreken me meer aan dan de soms wat opsommerige eerste helft van het boek.

De stijl van het werk is ironisch. Wat soms een beetje storend is, omdat niet alles wat Fowler bespreekt ironie verdient, bijvoorbeeld living history. Sommige delen, die verwijzen naar ministers uit de regering Thatcher bijvoorbeeld, komen nu wat gedateerd over. Fowler schreef zijn boek voor de opkomst van het internet anders zou hij de cultuur van retromanie die er op het web heerst wel hebben proberen te duiden.

Fowler stelt geen ‘ deeply learned discourse’ te bieden maar eerder ‘a chat about ourselves, our attitudes to the past’ (xvi). Toch biedt het boek wel verieping, als je tenminste tot na de eerste helft blijft doorlezen. Dit boek hoort iedere erfgoeddeskundige gelezen hebben, net als bijvoorbeeld The past is a foreing country (Lowental) en The heritage industry (Hewison).

Peter J. Fowler, The past in contemporary society. Then, now, ISBN 0 415 06726 X.

De buitenwetenschappelijke omgang met het verleden

olivier — Mon, 26 Mar 2012 19:06:42 +0000

De historicus Rolf Schörken schreef een interessant boek over de buitenwetenschappelijke omgang met geschiedenis. Hij richt zich bij zijn bespreking vooral op de literaire behandeling van historische onderwerpen. Hij heeft minder aandacht voor film, reclame en televisie en games en het internet komen al helemaal niet aan bod. Die onderwerpen lagen op het moment van schrijven nog niet binnen zijn blikveld. Ook zou aandacht voor een fenomeen als living history interessant zijn geweest.

Schörken geeft de volgende omschrijving van zijn onderwerp: ‘Historische Vergegenwärtigung hat es mit den geistigen Akten zu tun, die eine vorgestellte Welt mit Leben erfüllen, also mit Figuren bevölken, mit Lokalitäten versehen, mit Ereignissen und Handlung, mit Zusammenhängen, Bedeutungen, mit Problemen und deren Lösungen bestücken. Vergegenwärtigen heißt immer Vostellbarmachen.’ (12)

De auteur heeft een vrij open benadering van het onderwerp, maar hij sluit het boek af met een verzuchting dat het verleden niet altijd dichtbij gebracht moet worden in buitenwetenschappelijke behandelingen. Vervreemding van het historische zou soms interessanter resultaat opleveren dan het op de huid zitten van het verleden. (168) Volgens hem is het zichzelf willen herkennen in de spiegel van het verleden narcistisch (166) Hij waarschuwt ervoor dat de massamedia het onderzoek naar en de representatie van het verleden niet volledig kunnen overnemen van de vakhistorici, die immers systematisch en met bronnenmateriaal werken (160/161)

Volgens Schörken is in de buitenwetenschappelijke omgang met het verleden, dit verleden een voedingsbodem voor belevenissen en een ‘Erlebnisssurogat’ voor emoties en levensgenot. (129)

Het interessantst zijn de beschrijvingen van literaire werken over het verleden. Zo komt de biografie Ich Wolkenstein van Dieter Kühn aan bod. In dit boek zou de auteur gegrepen zijn door iets wat dichtbij de historische sensatie van Johan Huizinga komt: ‘In solchen Augenblicken geschieht es ab und zu daß plötzlich die Zeitdistanz einschrumpft; für Sekunden kommte es zu einder Art Verschmelzung.’ (62)

De auteur onderscheidt ‘Vergegenwärtigung’ van ‘Rekonstruktion,’ waarbij het tweede fenomeen datgene is dat bekwame vakhistorici doen. Het boek (dat voor een Duits theoretisch boek opvallend toegankelijk geschreven is) biedt interessante inzichten over het concreet maken van abstracte zaken, over de dwang bijvoorbeeld van een beeld uit een historische film. Al bij al is dit interessante studie, die doet verlangen naar meer van dergelijk degelijk onderzoek.

Rolf Schörken, Begegnungen mit Geschicthe. Vom Außerwissenschaflichen Umgang mit der Historie in Literatur und Medien, ISBN 3 608 91730 6.

Mijn recensie op www.literairnederland.nl

olivier — Mon, 26 Mar 2012 16:48:09 +0000

Er staat een recensie van mij over het boek ‘Dit zou in de tegenwoordige tijd geschreven moeten worden’ van de Deense schrijfster Helle Helle op de site www.literairnederland.nl. Zie:

http://www.literairnederland.nl/2012/03/26/het-onbelangrijke-dat-belangrijk-is/